Stair
-
Daonáireamh 1926 agus an Ghaeilge
An Dr Kerron Ó Luain Nuair a foilsíodh torthaí teaghlaigh Dhaonáireamh 1926 le déanaí leag Stiúrthóir na Cartlanna Náisiúnta, Orlaith McBride, béim ar ghné amháin den Ghaeilge agus í ag plé leis na meáin. Cé gur mhaígh 18% den daonra go raibh Gaeilge acu, luaigh sí nár líonadh amach ach 1% de na foirmeacha i…
-
Bratach Phoblacht na hÉireann ullmhaithe agus curtha ar foluain ag inimircigh in 1916
Diarmuid Breatnach Is é an 24 Aibreán Lá Phoblacht na hÉireann, an dáta ar fógraíodh Poblacht na hÉireann le linn Éirí Amach 1916 nuair a léadh Forógra na Poblachta go hard os comhair Ard-Oifig an Phoist. Agus léirsitheoirí ar an eite dheis ag crochadh na brataí le “IRISH REPUBLIC” scríofa uirthi, ní mór nach bhfuil…
-
Easpa tuisceana ar ghluaiseachtaí go stairiúil i ndiúltú na heite clé liobrálach tacú leis na hagóidí breosla
An Dr Kerron Ó Luain Tá an eite chlé liobrálach tar éis seasamh náireach a ghlacadh le linn na n-agóidí breosla. Seachas tacú leis na hagóideoirí nó iarracht a dhéanamh dul i bhfeidhm orthu sheas siad ar an taobhlíne á gcáineadh. Thacaigh leithéidí Misneach, Éirígí, Pobal Roimh Bhrabús agus Sinn Féin leis na hagóidí. Ach…
-
Foilsiú stairiúil: Daonáireamh 1926 oscailte don phobal den chéad uair
Cóilín Duffy Foilsíodh taifid Dhaonáireamh 1926 den chéad uair riamh don phobal ar an 18 Aibreán, céad bliain tar éis an chéad daonáirimh a rinneadh i Saorstát Éireann. Is cloch mhíle thábhachtach i stair na tíre é an foilsiú seo, agus tugann sé léargas saibhir ar shaol na ndaoine a mhair i stát na hÉireann…
-
Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 2)
An Dr Kerron Ó Luain (Ag leanuint ó Cuid 1 in Eagrán 75) Comhartha eile a ndearnadh díchoilíniú air ná Albert Street. Cosúil le Union Quay, is comhartha aonteangach Béarla é seo. Ainmníodh Albert Street i ndiaidh an Phrionsa Albert tar éis dó féin agus an Bhanríon Victoria cuairt a thabhairt in 1849. Agus an…
-
Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 1)
An Dr Kerron Ó Luain Is iomaí uair gur chualathas i léamh liobrálach na staire, “gurb ionann an stair ar fad”. Is é sin le rá go bhfuil an luach céanna ag insint staire amháin agus atá ag insint staire eile. Dár ndóigh, is truflais é an ráiteas sin. Mar is eol dúinn bíonn insintí…
-
Cumann Seandálaíochta agus Staire na hIarmhí
Nuala Holloway Scaip ceo na maidne trasna na bpáirceanna glasa i lár na tire agus bláthanna bána an draighin le feiceáil tríd an gceo agus mé ag tiomáint ar mo thuras go dtí an Muileann gCearr an deireadh seachtaine seo caite. Is áit stairiúil an baile seo a théann síar go Naomh Colmán mac Luacháin…
-
An Ghaeilge in Ollscoil na Gaillimhe ó 1922 i leith
An Dr Kerron Ó Luain Chuaigh Misneach i mbun agóide i ngeall ar stádas na Gaeilge in Ollscoil na Gaillimhe inné. Ach céard é stair na teanga san institiúid sin? Nuair a bunaíodh an Saorstát in 1922 chuaigh an rialtas i mbun leasaithe ar Ollscoil Náisiúnta na hÉireann. Cé go raibh Coláiste na hOllscoile, Gaillimh,…
-
Deireadh le cleachtas Áiféiseach na bpardún stairiúil roimh 1922
An Dr Kerron Ó Luain Bhí meas ag go leor daoine ar Mhícheál D Ó hUiginn agus ar an dá théarma a chaith sé mar uachtarán. Ach droch-chleachtas amháin a tháinig chun cinn le linn a thréimhse sa ról ná gur tosaíodh ar phardúin a thabhairt do dhaoine a chuir stát na Breataine chun báis…
-
Owain Glyndŵr, prionsa dúchasach deireanach na Breataine
Dr Kerron Ó Luain Tá áit ar leith ag Owain Glyndŵr i stair na Breataine Bige mar an té deireanach a raibh teideal Phrionsa na Breataine aige. Rugadh é in 1359 i gclann Angla-Breathnach. Ba as na clanna Powys Fadog agus Deheubarth é. Bhásaigh a athair Gruffydd Fychan II nuair a bhí Owain an-óg. D’uchtaigh…