Kerron Ó Luain
-
Coimhlint Dhroim Chrí agus Bhóthar Gharbhachaidh
Mar a bhí i go leor ceantar sa tuaisceart bhí stair fhada ag na coimhlintí a spreag mórshiúlta na bhFear Buí i bPort an Dúnáin. Bhí foréigean sa bhaile tráth a raibh mórshiúlta sa naoú haois déag. Chuaigh cúrsaí in olcas le linn na coimhlinte sna 1970í agus 80í. Bhí achrann ann go háirithe thart…
-
Shadia Abu Ghazaleh, 1949-1968
Rugadh Shadia Abu Ghazaleh ar an 8 Eanáir 1949 in Nablus, a bhí faoi riail na hIordáine ag an am. Fuair sí a hoideachas ag Scoil Fatimid do Chailíní agus ina dhiaidh sin ag Scoil Al-Aishinyah. Is ann, le linn na 1960í, a chuaigh sí isteach i nGluaiseacht Náisiúnach na nArabach (GNA). Fiú agus í…
-
Tomás Osborne Dáibhís agus forbairt an coinsias náisiúnaigh
Rugadh Tomás Dáibhís (1814-45), a bhí ina Éireannach Óg, file, agus iriseoir, i Mala, Co. Chorcaí. Ba é an mac is óige le James Thomas Davis, máinlia míleata de shliocht Breathnach agus Sasanach, agus Mary Atkins, a bhog ar ball go Baile Átha Cliath, áit ar cheannaigh sí teach ar Shráid Bhagóid. Cé gur mhaígh…
-
Bunú Scoil Éanna, an 8 Meán Fómhair 1908
Rinne Pádraig Mac Phiarais cáineadh géar ar an gcóras oideachais coilíneach in Éirinn, na scoileanna náisiúnta, ina phaimfléid The Murder Machine. Ba chóras é, dár leis, a chuir cos ar bolg ar spiorad na ndaltaí agus a bhrú an teanga agus cultúr go leataobh. An réiteach air seo ná córas oideachais a bhunú a raibh…
-
Gwynfor Evans, fathach náisiúnach na Breataine Bige, 1912-2005
Beidh mórshiúl neamhspleáchais ag YesCymru in Aberystwyth sa Bhreatain Bheag ag deireadh na míosa, an 26 Meán Fómhair. Tá borradh faoi náisiúnaigh na tíre ó bhuaigh Plaid Cymru toghchán stairiúil don Senedd thiar i mí na Bealtaine. Is cinnte go bhfuil tionchar ag polaitíocht na Ríochta Aontaithe trí chéile ar theacht chun cinn na náisiúnach…
-
Mórshiúl na mBan in éadan chóras na cinedheighilte, Lúnasa 1956
Tharla Mórshiúl na mBan 1956 de bharr fhearg ban san Afraic Theas tráth a raibh rialtas cinedheighilteach na tíre ag brú chóras na bpasanna isteach. Is éard a bhí sna pasanna ná doiciméad ciníoch a rinne taifead ar chúrsaí fostaíochta, cánach, tithíochta etc, agus a thug “cead” do dhaoine dubha a bheith i gceantar ar…
-
Na Sandinistas agus gníomh an Pháláis Náisiúnta, Lúnasa 1978
Faoi dheireadh na 1970í bhí Nicearagua i lár géarchéim thromchúiseach. Bhí ríshliocht Somoza, le tacaíocht SAM, i gceannas trí smacht a choinneáil ar an nGarda Náisiúnta. Bhí greim ag an gclann Somoza ar fhormhór na talún agus an tsaibhris, agus bhain siad leas as an stát mar ghnó clainne. Bhí smacht géar ann ar an…
-
An Sárdheis, an Dr. Ebun Joseph agus stair ghairid na Gaeilge Éigeantaí
Tharla conspóid, ar líne den chuid is mó, i rith na seachtaine de bharr an méid a dúirt an Dr Ebun Joseph faoin nGaeilge i measc múinteoirí scoile. Ar phodchraoladh darbh ainm “The Deep Table” dúirt an Dr. Joseph “gurb éigean scaoileadh” leis an riail gur gá do mhúinteoirí Gaeilge a fhoghlaim. Rinne an sárdheis…
-
te reo Māori: inné agus inniu
Tháinig te reo Māori, nó teanga na Maorach, faoi bhrú nuair a thosaigh próiseas an choilíneachais in Aotearoa (“An Nua-Shéalainn”). Ach thosaigh an cúlú dáiríre i ndiaidh 1840í – cosúlacht aisteach le hÉirinn, is dócha. Bhí formhór Aotearoa ag labhairt na Maoraise nuair a síníodh Te Tiriti o Waitangi (Conradh Waitangi) in 1840. Chreid na…
-
Lily O’Brennan, Gníomhaí Chumann na mBan 1878-1948
Rugadh Elizabeth “Lily” O’Brennan i mBaile Átha Cliath ar an 20ú Lúnasa 1878. D’fhás sí aníos i gclann láidir náisiúnach a ghinfeadh daoine mór le rá i saol polaitiúil agus cultúrtha na tíre. Ba ghníomhaithe a raibh cur amach ag an bpobal náisiúnach orthu a deirfiúracha Áine agus Kathleen. Phós Áine Éamonn Ceannt, duine de…