Cúpla lá ó shin thug mé cuairt ar an gcaifé is aitheanta i mBaile Átha Cliath. Nuair a fhágann tú cosán fuinniúil Shráid Grafton agus nuair a théann tú trí dhoirse rothlacha Chaifé Bewleys, bíonn an mothúchán agat go bhfuil tú ag siúl isteach i gcroílár te, beo stair Bhaile Átha Cliath.
Bhí aer na maidine amuigh ansin briosc, ach laistigh, d’oscail an aghaidh cháiliúil, a bhfuil tionchar na Athbheochana Éigiptí uirthi, isteach i dtimpeallacht a bhí ag taitneamh le solas bog, ómra. Bhí boladh saibhir pónairí caife nuarósta ag rince le boladh compordach na n-earraí bácáilte. Threoraigh freastalaí mé chuig bord ciúin adhmaid díreach faoi bhun na bhfuinneog mórthaibhseach daite le Harry Clarke. Chaith gormacha agus dearga na gloine patrúin ag taitneamh ar an mbord snasta. Timpeall orm, bhí an seomra ag crónán leis an bhfuinneamh clúiteach, glórach sin: clingireacht bhog na gcupán poircealláin, siosarnach páipéar nuachta na maidine, agus monabhar íseal comhrá bhríomhair i measc ealaíontóirí, turasóirí agus muintir na cathrach araon.
D’ordaigh mé pota gaile de thae sínithe Bewley agus taoschnó. Agus mé ag slogadh mall agus ag breathnú suas ar na painéil dhorcha mahagaine agus an saothar plástair maorga, bhí sé éasca James Joyce, Beckett nó WB Yeats a shamhlú ina suí sa seomra céanna seo céad bliain ó shin, ag breacadh línte ar naipcíní. Ní hamháin gur áit é Bewley’s le caife a fháil, ach tá go leor staire ann a théann siar go dtí an t-ochtú haois déag.
Tá Teaghlach Bewley ar cheann de theaghlaigh Chumann na gCairde, na Caecair, is cáiliúla in Éirinn. Tháinig siad as Cumberland i Sasana ar dtús. Bhog siad go hÉirinn sa seachtú haois déag agus bhunaigh siad ríocht cháiliúil tae, chaife agus caiféanna. Choinnigh siad luachanna láidre na gCairde: cothromas, macántacht, agus pobal. Bhí ról lárnach ag Samuel Bewley (1764-1837) i saol tráchtála Bhaile Átha Cliath agus cuimhnítear air go háirithe mar an té a leag bunchloch Bewley’s, an branda aitheanta tae agus caife in Éirinn.
Ar feadh na nglún bhí monaplacht dhocht ag Comhlacht na hIndia Thoir ar allmhairiú tae isteach chun na hÉireann agus na Breataine. In 1835 rinne Samuel Bewley agus a mhac Charles éacht nuair a sheachain siad an mhonaplacht sin go hiomlán. Chuir siad long darb ainm ‘The Hellas’ chun na farraige, agus tháinig sí i dtír i mBaile Átha Cliath le 2099 cófra tae a seoladh go díreach ó Canton ( nó Guangzhou) sa tSín.
D’oscail an fiontar seo na tuilte d’allmhaireoirí na hÉireann chun tae a thabhairt isteach go díreach, rud a d’ísligh praghsanna go mór agus a chuir tús le grá buan na hÉireannach don tae. In 1840 thóg mac eile leis , Joshua, ar an oidhreacht seo nuair a d’oscail sé an chéad cheann de na Caiféanna Oirthearacha Bewley’s cáiliúla i mBaile Átha Cliath. Ag deireadh an naoú haois déag agus ag tús an fhicheadúú haois d’oscail siad láithreacha suaitheanta. Ina measc bhí Sráid Sheoirse Mhór Theas in 1894 agus Sráid Westmoreland in 1896.
In 1927 d’oscail Ernest Bewley Caifé Oirthearach ag uimhreacha 78-79 ar Shráid Grafton. Bhí Acadamh Whyte, scoil stairiúil ar fhreastail an Diúc Wellington uirthi, ar an láthair roimhe. Bhí dearadh an chaifé bunaithe ar mhóradh chaiféanna na hEorpa, le tinteáin oscailte, uasteorainneacha arda, aghaidh mósáice agus na fuinneoga gloine daite cáiliúla a choimisiúnaigh sé ón ealaíontóir clúiteach Harry Clarke. Bhí mana pearsanta docht ag Ernest: “Teastaíonn an rud is fearr uaim de gach uile ní, agus níl an méid sin féin maith go leor”. D’úsáid Clarke gloine shoiléir a raibh brat éadrom uirthi. Líon sé iad le féileacáin bheoga, éin chomhthíocha, bláthanna deaslámhacha, agus créatúir mhara ildánacha chun ligean don solas nádúrtha scagadh isteach sa chaifé mór. Léiríonn ceithre cinn de na fuinneoga cáiliúla ord clasaiceach na hailtireachta Gréagaí: an tOrd Jónach, an tOrd Dórach, an tOrd Corantach agus an tOrd Ilchodach. Bhí dhá fhuinneog bhreise ag breathnú amach ar an áit ar a dtugtaí ‘Clós na hEala’. Inniu, is sárshaothair luachmhara iad na fuinneoga.
Tá cáil ar an aghaidh siopa mar gheall ar a gnéithe stairiúla, lena n-áiritear dearadh mósáice neamhghnách le móitífeanna Éigipteacha ar an taobh amuigh. Fuair an stíl seo spreagadh ar dtús ón tsuim a bhí ag an domhan mór i bhfionachtain thuama an Rí Tutankhamun sna 1920idí.
Nasc baill den teaghlach an gnó le hobair dhaonnúil dhomhada, go háirithe Victor Bewley (1912-1999). Chabhraigh Victor leis na boicht i dtiontáin Bhaile Átha Cliath le linn an chogaidh. Níos déanaí bhunaigh sé Coiste Bhaile Átha Cliath don Lucht Siúil in 1965 chun cearta an Lucht Siúil a chosaint.
Sna 1980í bhí branda stairiúil Bewleys, a bhí ag feidhmiú i mBaile Átha Cliath ó 1840, ag streachailt go mór, agus mheas na heagraíochtaí airgeadais go raibh sé ‘thar a bheith doshábháilte’. Sa bhliain 1986, thóg fear gnó, Paddy Campbell agus a bhean chéile, Veronica seilbh ar Bewleys. Faoi ‘Campbell Bewley Group’, tháinig fás as an cuimse ar an bhfiontar. Bhí teaghlach Campbell tiomanta go hiomlán d’oidhreacht chultúrtha na n-ionad.
In 1992 ghlac Paddy Campbell cinneadh a d’athraigh a shaol. Thosaigh sé ag caitheamh a chuid ama i bhFlórans na hIodáile agus sa deireadh thiar thall d’éirigh leis a bheith ina dhealbhóir cré-umha clúiteach. Ach tá baint láidir aige fós leis an ngnó. Bíonn a shaothar cré-umha iontach á thaispeáint go rialta laistigh den caife.
Le céad bliain anuas tá an t-éadan siopa ina sheasamh go bródúil i gcónaí mar phíosa stairiúil de chuid Bhaile Átha Cliath atá á choimeád go hálainn, ag fáiltiú roimh na mílte cuairteoirí gach lá ar Shráid Grafton.