Béaloideas
-
Béaloideas 1798, amhráin, poirt agus dánta
Breathnaíonn Caoimhín Ó Cadhla ar na hamhráin faoi réabhlóid 1798 i nGaeilge agus an traidisiún béaloidis a bhain leis. I dtraidisiún na nGael tá go leor amhrán faoi na cogaí agus réabhlóidí a raibh na Gaeil bainteach leo. Ní eisceacht ar bith é Éirí Amach 1798. Tá a lán amhrán trí Ghaeilge faoi Éirí Amach…
-
Crainn
Breathnaíonn Caoimhín Ó Cadhla ar thábhacht crann in Éirinn ‘Cad a dhéanfaimid feasta gan adhmad, tá deireadh na gcoillte ar lár’, mar a deir an chéad líne den amhrán cáiliúil Cill Chais. Ní minic a bhíonn caoineadh ann mar gheall ar choillte a chailleadh, ach tá sa traidisiún Gaelach. Tá fáth faoi leith leis seo,…
-
Naomh Gobnait
Aoife Granville Táimid tagtha ó lá in omós do Naomh Bríd go lá pátrúin in omós do Naomh baineann speisialta eile, is í sin Gobnait. Tá caidreamh ar leith ag pobail Inis Oírr, Dhún Chaoin agus Bhaile Bhuirne léi agus is ar an 11 Feabhra a dheintear ceiliúradh ar Naomh Gobnait sna ceantair sin. Is…
-
An bandia í Bríd?
Tá plé ann faoi láthair ar na meáin shóisialta ag ceistiú an bandia í Bríd. Breathnaíonn Caoimhín Ó Cadhla ar na hargóintí ar son agus ina aghaidh í a bheith ina bandia Ar an 30 Eanáir chuir an t-iarthhaoiseach Leo Varadkar giolc amach ag maíomh gurb é féin a rinne lá saoire bainc de Lá…
-
Imbolc, Lá Fhéile Bríde
Aoife Granville ‘Anois teacht an earraigh tá an lá ag dul chun síneadhIs tar éis na féile Bríde árdóidh mé mo sheol’ Raifteirí Ceann de na laethanta cinn ráithe is ea Imbolc, an 1 Feabhra, agus i dteannta Bhealtaine, Lughnasa agus Shamhna, briseann na seanfhéilte seo an bhliain suas go nádurtha dúinn. Is féilte iad…
-
An sloinne Gaelach, ceansú agus athbheochan
Seán Ó Murchadha Tá na Gaeil ar cheann na dreamanna ba luaithe san Eoraip a bhain leas as sloinnte chun iad féin a aithint. De réir na staire, is é Ó Cléirigh an chéad sloinne ar taifead againn in Éirinn thiar sa deichiú haois. Tá taifead ann de Thigherneach Ua Cléirigh, tiarna de ríocht Aidhne…
-
Uisneach
Breathnaíonn Caoimhín Ó Cadhla ar shuíomh ríoga atá i lár tíre, Uisneach Tá Cnoc Uisnigh gar don Mhuileann gCearr. Caoindroim an seanainm a bhí ar Uisneach. De réir traidisiúin tagann na cúigí ar fad le chéile ag Uisneach. Glaoitear imleacán Éireann air dá bharr. Bhí aonach in Uisneach a raibh tábhachtach leis do shaol deasghnách…
-
Ráth Cruachan
Breathnaíonn Caoimhín Ó Cadhla ar an suíomh ríoga cúige deireanach, Ráth Cruachan i gCúige Chonnacht. Níl ach suíomh ríoga cúige amháin fágtha sa tsraith, Ráth Cruachan i gCúige Chonnacht. Nuair a smaoinítear ar Ráth Cruachan cuimhnítear ar an mBanríon Méabh. Is é Ráth Cruachan an áit a dtosaíonn scéal Táin Bó Chúailgne agus críochnaítear an…
-
Nollaig na mBan, traidisiúin agus féilte
Jenna Goulding Is é an 6 Eanáir an lá deiridh den Nollaig i mbéaloideas na hÉireann, ar a dtugtar Nollaig na mBan. Chun buíochas a chur in iúl d’obair na mban le linn an séasúir, scíth a ligean, agus ceiliúradh a dhéanamh ar an bpobal agus traidisiún. Ar Nollaig na mBan déanann fir obair tí…
-
Dreoilín Dhaingean Uí Chúis
Aoife Granville Cé go bhfuil traidisiún an Dreoilín le feiscint go fóill in áiteanna eile fén dtír, níl aon dabht fé ach go bhfuil caidreamh fíorspeisialta ag pobal Dhaingean Uí Chúis leis an deasgnáth. Bíonn níos mó daoine páirteach sa traidisiún anois ná mar a bhí a riamh agus tuiscint i measc mhuintir an bhaile…