Foilsíodh tuarascáil mhórthaighde nua ó Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, a mhaíonn gur cheart do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta bogadh ó sheasamh cosantach go seasamh ceannródaíoch i múnlú thodhchaí na tíre, agus iad a aithint mar “ailtirí lárnacha i dtógáil Éireann nua”. Sa saothar, Éire Aontaithe: Deis Chlaochlaitheach don Ghaeilge agus don Ghaeltacht, deir an príomhthaighdeoir Róisín Nic Liam gur theip ar an dá dhlínse, thuaidh agus theas, freastal go hiomlán ar riachtanais phobal na Gaeilge ó críochdheighilt na tíre, in ainneoin dul chun cinn áirithe le blianta beaga anuas.
Seoladh an tuarascáil in Áras Seamus Heaney i mBéal Feirste, agus ba é Conradh na Gaeilge a choimisiúnaigh í mar chuid d’iarracht níos leithne fís cheartbhunaithe a fhorbairt don teanga i gcomhthéacs athrú bunreachtúil. Dar leis an tuarascáil, is go rómhinic a chuirtear an Ghaeilge i láthair i ndíospóireachtaí faoi Éirinn aontaithe mar “chipín idirbheartaíochta” nó mar cheist shiombalach, seachas mar theanga bheo phobail agus mar cheart bunúsach.
Áitíonn Nic Liam go bhfuil gá práinneach leis an athfhrámáil seo a athrú. Ina ionad sin, moltar don phobal Gaeilge “deis stairiúil na haontachta a thapú” lena bhfís féin don teanga agus don Ghaeltacht a leagan amach. De réir na hachoimre feidhmiúla, níor cheart go mbeadh tuilleadh imeallú ná díláithriú i ndán don teanga i socrú polaitiúil nua; a mhalairt ar fad, ba cheart tógáil ar na cearta reatha agus iad a neartú.
Dúirt Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Ciarán Mac Giolla Bhéin, go bhféadfadh an tuarascáil seo “mórfhoinse spreagtha” a sholáthar chun díospóireacht níos cothroime agus níos forásaí a chothú faoi Éirinn nua. Tagann sé sna sála ar shraith rúin Ard-Fheise ó 2019 i leith, a d’éiligh go mbeadh glór eagraithe ag pobal na Gaeilge sa chomhrá náisiúnta faoin todhchaí bhunreachtúil.
Leagtar béim sa taighde freisin ar dheis “chneasaithe” a d’fhéadfadh a bheith i gceist le hÉirinn aontaithe, ní hamháin ó thaobh polaitíochta de, ach mar dheis stairiúil chun oidhreachtaí an choilíneachais agus na críochdheighilte a athscrúdú agus a cheartú. Tá an Ghaeilge, dar leis an údar, lárnach sa phróiseas sin.
Sa deireadh, is é príomh-theachtaireacht na tuarascála ná gur cheart deireadh a chur leis an dearcadh a fheiceann an Ghaeilge mar bhac nó mar ábhar géillteanais. Ina áit sin, moltar í a shuíomh mar chroíghné d’fhís níos cothroime, níos ionchuimsithí agus níos láidre d’Éirinn amach anseo, fís ina mbeidh pobal na Gaeilge ní ar imeall an phlé, ach i gcroílár a mhúnlaithe.