Foilsíodh taifid Dhaonáireamh 1926 den chéad uair riamh don phobal ar an 18 Aibreán, céad bliain tar éis an chéad daonáirimh a rinneadh i Saorstát Éireann. Is cloch mhíle thábhachtach i stair na tíre é an foilsiú seo, agus tugann sé léargas saibhir ar shaol na ndaoine a mhair i stát na hÉireann i ndiaidh bhaint amach an neamhspleáchais.
Rinneadh ceiliúradh oifigiúil stáit ar an ócáid i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, agus an Taoiseach Micheál Martin agus an tAire Cultúir, Cumarsáide agus Spóirt, Patrick O’Donovan, i láthair. Ag labhairt dó ag an seoladh, chuir an Taoiseach béim ar an tábhacht stairiúil a bhaineann leis an daonáireamh, ag rá gur léirigh sé uaillmhian an stáit nua daonáireamh a dhéanamh ar bheagnach 2.9 milliún duine, tráth nach raibh ach deich mbliana caite ó Éirí Amach na Cásca agus tar éis tréimhse chorraitheach ina dhiaidh sin.
Tá na taifid anois ar fáil saor in aisce ar líne trí Chartlann Náisiúnta na hÉireann, agus is féidir iad a chuardach go hiomlán. Cuimsíonn siad breis is 700,000 tuairisceán teaghlaigh, le sonraí faoi theangacha, gairmeacha, creideamh, agus struchtúr teaghlaigh na linne. Tugann an t-ardán nua seo deis don phobal filleadh siar ar stair phearsanta agus teaghlaigh ar bhealach nach bhfacthas riamh cheana.
Ba thionscadal ollmhór é ullmhú na dtaifead seo, a mhair beagnach trí bliana agus a chosain €5 mhilliún. Áiríodh leis seo caomhnú cúramach na ndoiciméad bunaidh, digitiú ardtaifigh, agus trascríobh na sonraí ionas go mbeadh siad inrochtana ag an bpobal.
Ag labhairt di ag an ócáid chéanna, dúirt Stiúrthóir na Cartlainne Náisiúnta, Orlaith McBride, gur deis í seo chun ómós a thabhairt do na glúnta a tháinig romhainn, agus gur cuimhneachán é go bhfuil stair na tíre fréamhaithe i saol laethúil na ndaoine. “Is iad na scéalta beaga pearsanta seo a chruthaíonn pictiúr iomlán na náisiúin,” a dúirt sí.
Mar chuid den chomóradh, osclaíodh taispeántas mór dar teideal The Story of Us i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, a dhéanann iniúchadh ar shaol na hÉireann in 1926 trí dhoiciméid, íomhánna agus ábhar closamhairc. Beidh an taispeántas ar siúl go dtí Lúnasa 2027 agus tabharfar ar camchuairt idirnáisiúnta é, lena n-áirítear stad i Londain ón 24 Aibreán.
Tá clár rannpháirtíochta poiblí curtha ar bun freisin, lena n-áirítear seimineár ar líne ar an 28 Aibreán chun cabhrú le daoine sa Ríocht Aontaithe leas a bhaint as an daonáireamh. Ina theannta sin, tá clár “Ambasadóirí Céad Bliain” seolta, ina bhfuil daoine atá fós beo agus a taifeadadh sa daonáireamh féin, ag roinnt a gcuid cuimhní cinn agus a dtaithí.
Dar leis an bPríomhfheidhmeannach ar an bPríomh-Oifig Staidrimh, Jennifer Banim, léiríonn an foilsiú seo an tábhacht a bhaineann le sonraí a bhailiú agus a chaomhnú, ní hamháin don stair ach don todhchaí freisin.
Agus an daonáireamh anois ar fáil den chéad uair, tá deis ag an bpobal stair na hÉireann a iniúchadh ar bhealach pearsanta agus beo. Mar a dúirt Micheál Martin, tugann sé seo an stair amach as an teibí agus isteach i saol laethúil na ndaoine, áit a raibh sí i gcónaí.
Tá an daonáireamh ar fáil ag https://nationalarchives.ie/collections/search-the-census/
Beidh sracfhéachaint againn ar Dhaonaireamh 1926 ó thaobh na Gaeilge de agus neart eile an tseachtain seo chugainn in An Páípéar.