Léamhthuiscint: Léigh an sliocht thíos agus freagair na ceisteanna a leanas.
An raibh a fhios agat nach raibh dathanna oifigiúla ar bith ag contaetha na hÉireann go dtí deireadh an naoú haois déag? Nuair a bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael (CLG) in 1884 d’athraigh gach rud. Ag an tús ba é gnáthfheisteas an chlub a bhuaigh craobh an chontae a chaitheadh geansaí an chontae i gcomórtais náisiúnta.
Mar shampla, thóg Fine Gall dathanna glasa agus bána ó chlub áitiúil agus chaith Baile Átha Cliath dathanna difriúla bunaithe ar an gclub a bhí ag imirt thar a gceann ag an am. Ansin shocraigh Baile Átha Cliath gorm agus bán mar dhathanna an chontae, ach nuair a níodh na geansuithe tar éis cluiche sna 1940í, rith cuid mhaith den ghorm agus gealghorm a tháinig orthu. Le himeacht ama ba iad gealghorm agus dubhghorm dathanna Bhaile Átha Cliath.
Ó 1913 ar aghaidh shocraigh CLG go mbeadh dathanna buana ag gach contae chun mearbhall a sheachaint. Eagraíodh na dathanna seo bunaithe ar chúiseanna stairiúla nó praiticiúla. Is minic a tháinig na dathanna ó armas phríomhbhaile an chontae. Glacann Contae Chiarraí, mar shampla, leis an gcomhcheangal cáiliúil glas agus ór. Tháinig an rogha seo ó chlub rathúil i gCill Airne, ach tá baint aige freisin le dathanna thírdhreach álainn an ríochta.
Ar an láimh eile, uaireanta ba thimpiste a chruthaigh na dathanna. Tá scéal mór le rá ag baint le Contae Loch Garman. Deirtear go raibh orthu geansaithe nua a fháil go tapa roimh chluiche ceannais in aghaidh Thiobraid Árann i dtús an fhichiú haois. Ní raibh ach corcra agus an ór fágtha sa siopa!
Inniu tá na dathanna seo fite fuaite le féiniúlacht mhuintir na hÉireann. Ní hamháin go bhfeictear ar an bpáirc iad, ach maisíonn siad carrranna, tithe agus sráideanna le linn an tsamhraidh. Leiríonn dathanna an chontae bród, stair agus pobal.
Ceisteanna buntuisceana
- Cén eagraíocht a raibh an tionchar is mó aici ar dhathanna contaetha a fhorbairt?
- Conas a roghnaíodh dathanna geansaithe contaetha i laethanta tosaigh CLG?
- Cén fáth go bhfuil geansaí corcra agus ór ag Loch Garman, de réir an scéil?
- Conas a d’athraigh dath Bhaile Átha Cliath ó ghorm agus bán go dúghorm agus gealghorm?