Tá taighdeoirí in Ollscoil Dhún Éideann ag lorg cainteoirí dátheangacha Gaeilge agus Béarla le páirt a ghlacadh i staidéar nua a scrúdaíonn an chaoi a bpróiseálann agus a gcuireann daoine a gcuid mothúchán in iúl sa dá theanga. Tá an tionscadal á stiúradh ag an néareolaí an Dr Thomas Bak, agus is í Kate Scott as Conamara, mac léinn MSc sa tSíceolaíocht Néarach Chognaíoch Dhaonna, atá i mbun an taighde mar chuid dá céim.
Tá spéis ar leith ag an staidéar sa cheist an mbíonn taithí éagsúil ag daoine ar a gcuid mothúchán nuair a athraíonn siad idir an Ghaeilge agus an Béarla. Cé go ndeirtear go minic gur fusa do dhaoine labhairt faoi mhothúcháin ina dteanga dhúchais, creideann Kate go bhféadfadh taithí na gcainteoirí Gaeilge a bheith éagsúil mar gheall ar chomhthéacs cultúrtha agus teaghlaigh na teanga.
Deir sí go bhfuil ról lárnach ag an timpeallacht inar foghlaimíodh teanga maidir leis an dóigh a gcuireann daoine mothúcháin in iúl. I gcás roinnt cainteoirí dúchais Gaeilge, b’fhéidir nár pléadh mothúcháin go minic sa bhaile, rud a d’fhéadfadh a fhágáil níos deacra na focail chuí a aimsiú sa Ghaeilge. Ar an taobh eile den scéal, deir go leor daoine gurb í an Ghaeilge “teanga an chroí”, agus go mbraitheann siad gur féidir leo mothúcháin níos doimhne agus níos caolchúisí a chur in iúl inti ná mar is féidir leo i mBéarla.
Tá dhá chuid sa staidéar. Ar dtús, líonann rannpháirtithe ceistneoir gearr faoi stair agus úsáid a dteangacha, chomh maith le ceisteanna faoina dtaithí phearsanta ar an dátheangachas. Ina dhiaidh sin, déanann siad tasc ríomhaire ina n-aithníonn siad dath focail a thaispeántar ar an scáileán. Le chéile, cabhróidh na torthaí leis na taighdeoirí tuiscint níos fearr a fháil ar an gcaoi a bpróiseálann an intinn dhátheangach focail mhothúchánacha agus ar na tosca a mbíonn tionchar acu ar léiriú mothúchán.
Tá timpeall 40 rannpháirtí páirteach sa staidéar go dtí seo, ach tá níos mó de dhíth chun na torthaí a neartú. Ní mór do rannpháirtithe a bheith 18 mbliana d’aois nó níos sine agus a bheith ábalta Gaeilge agus Béarla a léamh. Tá sé tábhachtach freisin an suirbhé agus an tasc a dhéanamh ar ríomhaire nó ar ríomhaire glúine, mar ní oibríonn an staidéar ar fhón póca.
Tá súil ag Kate, a bhfuil taithí aici ar thaighde ar an dátheangachas i scoileanna Gaeltachta, leanúint lena cuid oibre sa réimse seo agus cur le tuiscint ar leith ar an gcaoi a mbíonn an Ghaeilge agus an Béarla ag feidhmiú in intinn na gcainteoirí dátheangacha.
Is féidir an suirbhé a líonadh ag https://bit.ly/IrishEmotionStudy roimh Dé Luain 20 Iúil.