Bhí príomhghnó Ard-Fheis 2026 Chonradh na Gaeilge ar siúl Dé Sathairn san Europa Hotel i mBéal Feirste, áit ar tháinig craobhacha, baill agus teachtaí le chéile chun níos mó ná 60 rún a phlé. I measc na gcinntí ba shuntasaí a glacadh bhí leasú bunreachtúil a threoraíonn an eagraíocht “gníomhú i dtreo Éire Aontaithe ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta”.
D’éirigh leis na toscairí seasamh a aontú ar bhreis agus 40 rún maidin Dé Sathairn, agus cuirfear na rúin eile nár pléadh faoi bhráid an choiste gnó nuathofa. Ritheadh Rún 1(a), a chuireann cuspóir nua isteach i mbunreacht na heagraíochta, mar aon le Rúin 1(b) agus (c) a mholann seasamh “oscailte, dearfach” i leith Éire Aontaithe, bunaithe ar chomhionannas, ar mheas frithpháirteach agus ar chearta teanga do chách.
Bhí béim láidir ar an oideachas trí mheán na Gaeilge. I rún amháin moltar go mbeadh 20% de dhaltaí ag fáil a gcuid oideachais trí Ghaeilge laistigh de 20 bliain agus go ndéanfaí é seo a dhaingniú sa reachtaíocht. Iarradh ar an Aire Oideachais, Hildegarde Naughton, marcanna bónais a bhronnadh ar dhaltaí Ardteistiméireachta 2026 i rang na Gaeilge.
Maidir leis an ngéarchéim tithíochta sa Ghaeltacht, glacadh le rúin ag éileamh gnímh ón Aire Tithíochta, James Browne, chun moltaí Tinteán agus Bánú a chur chun cinn. Moladh freisin cumhachtaí agus acmhainní breise a thabhairt d’Údarás na Gaeltachta, lena n-áirítear rannóg tithíochta ar leith a bhunú.
Cé gur cuireadh fáilte roimh an maoiniú breise d’Fhoras na Gaeilge in 2026, aontaíodh nár leor é chun na dúshláin mhaoinithe stairiúla a réiteach. Éilíodh ar an dá rialtas infheistíocht inbhuanaithe a chur ar fáil don earnáil.
Atoghadh an gníomhaí teanga as Béal Feirste, Ciarán Mac Giolla Bhéin, ina Uachtarán. Dúirt sé gur “deis nach bhfacthas riamh” atá san athrú bunreachtúil don Ghaeilge agus don Ghaeltacht, agus go leagann na rúin a ritheadh Dé Sathairn clár oibre soiléir amach don bhliain amach romhainn.
Dhearbhaigh Ard-Rúnaí an Chonartha, Julian de Spáinn, go gcuirfear na cinntí i bhfeidhm anois agus go leanfar den bhrú ar an dá rialtas maidir le tithíocht, maoiniú, reachtaíocht agus pleanáil uile-oileáin don Ghaeilge.