Agus Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge ag teacht go Béal Feirste tá sé tráthúil súil a chaitheamh siar agus chun cinn. Tá an tAcht Gaeilge i bhfeidhm ó 2022. Ba chéim stairiúil é sin don phobal ó thuaidh, toradh ar fheachtasaíocht fhada, dhiongbháilte a mhair ar feadh blianta fada. Ach más fíor gur bhain an ghluaiseacht bua amach leis an reachtaíocht, is fíor freisin nach reachtaíocht amháin a athraíonn an saol. Is é an cur i bhfeidhm a dhéanann an difear.
Sin é an fáth go bhfuil tábhacht ar leith ag baint leis an gcéim is déanaí, ceapadh an Choimisinéara Teanga, Pól Deeds. Cé go bhfuil an tAcht i bhfeidhm le roinnt blianta anois, is forbairt níos nuaí é bunú agus líonadh na hoifige seo, agus is í an oifig sin croílár na mhaoirseachta agus na cuntasachta.
Is é ról an Choimisinéara caighdeáin a leagan síos agus a chinntiú go gcomhlíonfaidh comhlachtaí poiblí a ndualgais i leith na Gaeilge. Ciallaíonn sé sin go bhfuil an t-aistriú á dhéanamh anois ó phrionsabal go praitic, ó fhís go feidhmiú. Ní leor a thuilleadh an ceart a bheith ar pháipéar. Caithfear é a mhothú i seirbhísí laethúla, i gcomharthaíocht, i gcumarsáid agus i ndearcadh.
Tá siombalachas ar leith ag baint leis an Ard-Fheis i mbliana i mBéal Feirste. Is sa chathair seo a sheas an pobal an fód le blianta, idir agóidí, idirbheartaíocht agus tógáil bonneagair pobail. Anois, tá an cheist ag athrú: conas a dhaingnítear agus a leathnaítear na cearta sin? Conas a chinntítear go mbeidh an t-acht ina uirlis bheo, éifeachtach?
Beidh díospóireachtaí an deireadh seachtaine dírithe ní ar éileamh nua, ach ar neartú agus ar fheabhsú. Beidh gá le hacmhainní cuí don oifig nua. Beidh gá le hoiliúint agus le pleanáil sa státchóras. Agus thar aon rud eile, beidh gá le pobal gníomhach, aireach, a thuigeann gur próiseas leanúnach é cosaint agus cur chun cinn teanga.
Má léirigh 2022 go bhféadfadh an Ghaeilge dul chun cinn a dhéanamh i réimse na reachtaíochta, léiríonn 2026 go bhfuil céim eile á glacadh, céim i dtreo feidhmiú fíor. Tá na huirlisí ann anois. Is é dúshlán na gluaiseachta ná a chinntiú go n-úsáidfear iad go dána agus go héifeachtach.
Ní deireadh an scéil é an t-acht. Ní fiú tús an scéil é ceapadh an Choimisinéara. Ach le chéile, is bunús láidir iad don chéad chaibidil eile i stair na Gaeilge ó thuaidh.